liers cultuurcentrum

Op zaterdag 1 mei 2010 om 20.15u in CC De Mol!

woensdag 21 april 2010 om 19u in CC De Mol

Na het succes van TORO! (2008), een voorstelling van het orkest van de reizende
maan o.l.v. Dirk Proost en Dick van der Harst, gaf het Liers Cultuurcentrum de
opdracht een nieuwe passie te schrijven. Eéntje als alternatief voor de vele
Bachpassies die eind maart en begin april her en der worden uitgevoerd. Dick en
Dirk namen deze bijzondere uitdaging graag aan. Staalkaart hoorde beide heren uit
over deze intrigerende productie.

Wordt Passion! een passie volgens het welbekende recept van bijvoorbeeld Bach of
mogen we ons aan iets anders verwachten?Dirk: Het oorspronkelijke vertrekpunt voor Passion! was de Semana Santa in Spanje.
In de Goede Week zijn er in Spanje verschillende rooms-katholieke optochten en
plechtigheden die vooral in Andalusië heel uitbundig en met veel bling bling gevierd
worden. Deze optochten gaan ook gepaard met veel en vooral ook folkloristische
muziek.
Dick: Onze passie gaat echter niet over het lijden van Jezus maar over de lente en
de liefde: die gekende levenslust na de donkere dagen. De Goede Week valt
namelijk ook samen met de overgang van de winter naar de lente. In elke deel van
de wereld vind je gelijkaardige feesten die seizoensovergangen vieren. Een vrolijk
lentelied van Jan De Wilde, misschien nog bekender in de versie van Rum, geeft
heel goed aan wat we bedoelen: daar is de lente daar is de zon…
Dirk: Love is of all the passions the most powerful passion… Samuel Beckett kon het als geen ander verwoorden!

Wijken jullie in Passion! af van de typische vormelementen van een oratorium?
Dick: Nee het blijft een oratorium met een koor, solisten, vertellers… maar in
tegenstelling tot bijvoorbeeld een Mattheuspassie krijgt de tekst een minder
prominente plek. De toeschouwer moet zonder de woorden te begrijpen aanvoelen
waar Passion! over gaat.
Dirk: Het statische karakter van een oratorium wordt wel doorbroken door het
slagwerkorkest van Jo Zanders (Jo Zanders is co-artistiek directeur van Met-x een
muzieklabo uit Brussel). Zij spelen op Braziliaanse en Marokkaanse percussieinstrumenten en verplaatsen zich tegelijkertijd door de concertruimte.
Dick: Voeg daar nog het gemengde koor Euterpe en het Gallische meisjeskoor Son
As 3 aan toe en je krijgt op zich al een bijzondere combinatie om een passie mee te
maken.

Rietblaasinstrumenten krijgen net zoals in Toro! ook in Passion! een prominente rol.
Vanwaar komt jullie liefde voor deze bijzondere familie van instrumenten en dan
vooral voor de etnische hobo’s?Dick: Heel kenmerkend voor die etnische (dubbel)rietblaasinstrumenten is het
volume en de typische klank. Ik kan dit nog het beste omschrijven als een klank
tussen leven en dood, dwars door het hart. Mijn favoriet rietblaasinstrument, de
bombarde (schalmei), heeft bijvoorbeeld een enorme fysieke en emotionele impact.
Dirk: Michael Praetorius ( 1571-1621) zei niet zonder reden: ‘Die openluchttoeters’ komen de concertzaal niet in!”
Dat indrukwekkende volume van de schalmei heeft er ook voor gezorgd dat
muziekinstrumentbouwers het instrument doorheen de muziekgeschiedenis bleven
aanpassen en verfijnen. De hobo en de fagot, de meest bekende
dubbelrietinstrumenten, zijn de gecultiveerde versies.
Dick: Maar zelfs de hobo haal je nog steeds zo uit een symfonisch orkest vanwege
zijn ’specifieke’ toon.
Dirk: Die specifieke toon resulteert uit het grote boventoonspectrum. Dit maakt
dat je ontzettend veel ‘kleuren’ kan maken op de hobo’s. En iedere kleur heeft
natuurlijk zijn eigen emotie of uitdrukking.

In Noord-Oost China zijn dubbelrietorkesten alledaags. Maar in onze westerse
muziekgeschiedenis lijken ensembles zoals het orkest van de reizende maan eerder
een uitzondering.
Dirk: In de Chinese oudheid ging het keizerlijk vertoon gepaard met begeleiding van
hobo en trom. Deze traditie groeide uit tot een ware hobo-explosie in de Aziatische
wereld. Hobo en percussie, al dan niet in combinatie met zang waren de
belangrijkste ingrediënten van de Oosterse hofmuziek. Dit had ook zijn weerslag op
de religieuze- en volksmuziek. Zoals hier fanfares ontstonden, werden in China
hobo-orkesten opgericht. De grote bloeiperiode voor de hobo tijdens de Franse
Barok, aan het hof van Louis XIV, is voor het Westen de enige vergelijkbare periode
geweest.
Dat maakt het orkest van de reizende maan op zich reeds bijzonder. Daar komt nog
bij dat in dit orkest zowel ervaren en onervaren dubbelrietblazers uit de Stedelijke
Muziekacademie van Lier samen muziek maken. Deze manier van werken, jonge
leerlingen die van bij de start van hun opleiding participeren in een orkest, werkt heel
aanstekelijk en motiverend. In het ensemble van de bekende Indische shenaïspeler
Bismillah Khan bijvoorbeeld, mag je als ‘debutant’ 10 jaar lang de bourdon, de re,
spelen alvorens je een eerste solo voor publiek mag brengen. Dit zegt iets over de
Oosterse discipline maar het verklaart ook hoe beginnende orkestleden volledig
‘doordrongen’ geraken van het orkest en de metier.
Dick: Uiteindelijk is het samenspelen op zich ook net het mooie aan muziek maken.
Als je als jonge muzikant bijna onmiddellijk en op een ongedwongen wijze mag
meespelen is dat het beste wat je kan overkomen.
Dirk: Die beginnelingen hebben vaak ook een eigen dramatische kracht waar ik
steeds van achterover val. Hun power werkt heel aanstekelijk en inspirerend.

Is het ook daarom dat jullie de deelnemers aan de workshops, die jullie vooraf aan
de première organiseren, een plek geven in de voorstelling?
Dirk: Wie deelneemt aan die workshops kan inderdaad ook deelnemen aan de
uitvoering van Passion! Maar hoe klein hun aandeel ook is, het moet een wezenlijk
onderdeel worden van het muziekstuk. Hun bijdrage is m.a.w. niet louter een kijk en
luistermoment voor vrienden en familie maar, net zoals bij de Indische blaasorkesten, een noodzakelijk onderdeel van de productie. Wat ons op zich ook weer inspireert bij het componeren.

Hoe beginnen jullie eigenlijk aan een compositieopdracht als deze?
Dirk: Vooraf aan het uitschrijven van een partituur vormen zich klankvelden in mijn
hoofd. Dat is het kader waarbinnen ik het muziekstuk vorm geef. De uitwerking doe ik op een piano of een blaasinstrument. Maar ik laat me evengoed beïnvloeden door
mijn studenten. Voor Passion! experimenteren we bijvoorbeeld met het bespelen van twee blaasinstrumenten tegelijkertijd. Het is verrassend welke klanken er dan
ontstaan. Je waant je soms echt ergens in Rajastan… Die interactie vind ik een noodzakelijk onderdeel van het componeren.
Dick: In een eerste fase zet ik ook geen enkele noot op papier. Alles krijgt vorm in
mijn hoofd. Ik improviseer, probeer klanken uit en beetje bij beetje ontstaat er een
muziekstuk waar ik aan blijf sleutelen tot op de laatste dag. Soms wijzig ik nog delen
van de partituur op de dag van de première. Ik herinner me dat op de generale
repetitie van Huis der verborgen muziekjes 2 (een productie van LOD en deSingel) ,
de producenten er niet gerust op waren toen we de uitvoering net voor het einde
staakten omdat er nog geen partituren waren. Zelf weet ik dan heel goed waar het
naar toe gaat maar voor LOD en deSingel was het bang afwachten. Uiteindelijk werd
de première wel een succes.
Ik wil maar aantonen dat deze werkwijze misschien niet altijd even comfortabel is
voor de mensen waar je mee samenwerkt maar het is net wel die vrijheid in
combinatie met de interactie tijdens het repetitieproces, dat het componeren en het
eindresultaat boeiend maakt.
Dirk: Ik herken me in het verhaal van Dick. Ook ik durf tijdens generale repetities, tot
frustratie van de muzikanten en de productie, de boel helemaal omgooien omdat
bijvoorbeeld iemand per abuis een klank maakte met zijn instrument dat mij zo
aangrijpt dat ik niet anders kan dan het in de uitvoering opnemen.
Dick: Om toch nog maar eens Beckett te citeren: Without the last minute nothing
would be finished.

In een productie als Huis der verborgen muziekjes valt op hoe uitgepuurd al die
disciplines en experimenten verwerkt worden. Het wordt één geheel en dit ondanks
die uiteenlopende disciplines en bijzondere experimenten.
Dick: Wat als experiment ervaren wordt, is het resultaat van het doorleven van de
verschillende muziekstijlen en wordt voor mij als evidente en natuurlijke ‘nieuwe’
muziektaal ervaren.
Dirk: Ook met Passion! trachten we tot zo’n taal te komen, beïnvloed door alle
kleuren en stijlen die we in onze productie meenemen.
Dick: Met een accent op onze jonge gasten!

Dat belooft! Wij kijken alvast uit naar de première!

Passion! een nieuwe passie
met Dick van der Harst (solist en composities), Stéphane Hardy en Jo Zanders
(solisten), Euterpe (koor), Griet Jochems (concertmeester), orkest van de reizende maan, Dirk Proost (muzikale leiding en composities), Eddie Vaes, Dick van der Harst en Dirk Proost (concept), Son As 3 en flamencozang
Partners/coproducenten
Liers Cultuurcentrum i.s.m. SAMWD Lier, De Roma Antwerpen, De Centrale en
Jeugd en muziek Gent, Muziekpublique Brussel en Met-x
Speellijst
Vrijdag 26 maart 2010 – 20:15, Liers Cultuurcentrum / Jezuïetenkerk
www.lierscultuurcentrum.be (première)
Zaterdag 27 maart 2010 – 20:30, De Roma Antwerpen www.deroma.be
Woensdag 31 maart 2010 – 20:00, Parnassuskerk Gent www.decentrale.be
Vrijdag 2 april 2010 – 20:00, Molière Elsene (Brussel) www.muziekpublique.be